YÖK Başkanı Erol Özvar’dan Business Türk’e Özel Röportaj: “Ortak tarihimiz, dilimiz, kültürümüz ve değerlerimiz, aramızdaki güçlü bağların temelini oluşturmaktadır”

Yükseköğretim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar “Türk Dünyası   Yükseköğretim Alanı” hedefi ile ilgili sorularımızı cevaplandırdı: Türk dünyasının bilim ve yükseköğretimde iş birliği potansiyelini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Türk dünyası bugün, tarihî ve kültürel bağlarını geleceğin güçlü ortaklıklarına dönüştürdüğü yeni bir dönemin eşiğindedir. Ortak tarihimiz, dilimiz, kültürümüz ve değerlerimiz, aramızdaki güçlü bağların temelini oluşturmaktadır. Ancak önümüzdeki dönemde bu kardeşliği daha ileriye taşıyacak asıl güç, bilgiyi birlikte üretme, bilimsel kapasitemizi ortaklaştırma, gençlerimize yeni imkânlar sunma ve    yükseköğretimde kalıcı kurumlar oluşturma irademiz olacaktır.

   Bugün Türk dünyasının önünde önemli bir fırsat bulunmaktadır. Genç ve dinamik nüfusumuz, büyüyen üniversite sistemlerimiz, gelişen araştırma kapasitemiz ve teknolojik dönüşüme yönelik güçlü irademiz, ülkelerimizi bilim ve yükseköğretimde çok daha ileri bir noktaya taşıyabilecek büyük bir potansiyel barındırıyor. Bizim görevimiz bu potansiyeli ortak bir güce dönüştürmektir.

Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı ile nasıl bir yapı oluşturmayı hedefliyorsunuz? Bu hedefin hayata geçirilmesi için hangi kurumsal adımları öneriyorsunuz?

Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı ile öğrenci ve akademisyen hareketliliğini, ortak bilimsel üretimi ve üniversitelerimiz arasındaki iş birliğini güçlendiren kalıcı bir yapı oluşturmayı hedefliyoruz. Bu yapıda üniversitelerimizin birbirlerinin imkân ve kapasitelerinden yararlanmasını, diplomaların tanınması ve kalite güvencesi alanlarında ortak mekanizmalar geliştirilmesini önemsiyoruz.

   7 Ekim 2025 tarihinde Gebele’de düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı 12. Zirvesi’nde liderlerimizin bu vizyona destek vermesi bizim için son derece kıymetlidir. Artık önümüzdeki temel mesele, bu vizyonu hayata geçirecek kurumları ve mekanizmaları oluşturmaktır.

   Daha önce Şuşa’da gerçekleştirilen Türk Devletleri Teşkilatı Eğitim Bakanları Toplantısı’nda Yükseköğretim Kurulu olarak bu doğrultuda dört önemli öneri sunduk: Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı Veri Bankasının oluşturulması, diplomaların tanınması ve denkliğinden sorumlu ortak bir yapının kurulması, Türk Devletleri Teşkilatı Yükseköğretim Vakfının hayata geçirilmesi ve Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı Kalite Güvence Ajansının oluşturulması. Bu yapıların ortak amacı, Türk devletlerinin yükseköğretim sistemlerini birbirine yakınlaştırmak ve kardeşlik temelinde gelişen iş birliğimizi kişilerden ve dönemlerden bağımsız, kalıcı bir kurumsal yapıya kavuşturmaktır.

   Türk dünyasında kurulan ortak üniversiteler, yükseköğretim iş birliğine nasıl katkı sağlıyor? Son dönemde bu alanda atılan adımları nasıl değerlendiriyorsunuz?

Ortak üniversiteler, Türk dünyasında yükseköğretim iş birliğinin en somut ve köklü örnekleridir. Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi ile Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, bu ortak iradenin öncü kurumları arasındadır. Bu üniversiteler, öğrenci yetiştirmenin yanı sıra ortak kültürümüzü, akademik birikimimizi ve gelecek tasavvurumuzu yeni nesillere taşıyan önemli bilim köprüleridir.

Son yıllarda ortak üniversitelerimize yeni ve güçlü halkalar ekledik.

   2024 yılında “Çatı Üniversite”modeliyle kurulan Türkiye-Azerbaycan Üniversitesi bunun en önemli örneklerinden biridir. İki ülkenin seçkin üniversitelerinin akademik kapasitesini bir araya getiren bu modelle, “iki devlet, tek millet” anlayışını yükseköğretimde somut ve sürdürülebilir bir yapıya dönüştürdük.

    Özbekistan ile birlikte Taşkent’te hayata geçirdiğimiz Uluslararası Türk Devletleri Üniversitesi ise Türk dünyasının yükseköğretimde ulaştığı yeni aşamayı göstermesi bakımından ayrıca önemlidir. İstanbul Teknik Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve Ege Üniversitesi; mühendislikten bilişime, sağlıktan tarıma kadar stratejik alanlardaki programlarıyla bu yapıya katkı sunuyor. Türk Devletleri Teşkilatı üyesi ülkelerin gençlerine ayrılan kontenjanlarla üniversitenin Türk dünyasının ortak akademik buluşma noktalarından biri hâline gelmesini hedefliyoruz.

Kazakistan ile iş birliğimiz de yeni bir aşamaya ilerliyor. Gazi Üniversitemizin Kazakistan’da akademik faaliyet göstermesine yönelik adımlar, Türkiye’nin yükseköğretim birikiminin kardeş coğrafyalarda daha görünür hâle gelmesine katkı sağlayacaktır.

   Bütün bu örnekler bize önemli bir gerçeği gösteriyor: Türk dünyasında yükseköğretim iş birliği artık yalnızca niyet beyanlarından ibaret değildir. Ortak üniversiteler, ortak programlar ve yeni akademik yapılanmalarla sahada karşılığı bulunan güçlü bir iş birliği modeli ortaya çıkmaktadır.

Öğrenci ve akademisyen hareketliliği Türk dünyasının ortak geleceği açısından neden önemli? Orhun Değişim Programı’nı ve bu hareketliliği destekleyen kurumsal yapıları güçlendirmek için neler öneriyorsunuz?

Hayata geçirilmesi hedeflenen Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı’nın başarısını belirleyecek en önemli unsurlardan biri öğrenci ve akademisyen hareketliliği olacaktır.

Bir Azerbaycanlı öğrencinin Ankara’da, bir Türk öğrencinin Taşkent’te, bir Kazak öğrencinin Bakü’de, bir Kırgız öğrencinin İstanbul’da eğitim görmesi, eğitim imkânlarının çeşitlenmesinin yanında ülkelerimiz arasındaki beşerî bağların güçlenmesini de sağlıyor.

   Bu süreçte gençler birbirlerinin kültürlerini, dillerini ve şehirlerini tanıyor; farklı akademik ortamları deneyimliyor ve birlikte çalışmayı öğreniyorlar. Böylece gelecekteki iş birliklerinin temelini oluşturacak kalıcı ilişkiler kuruyorlar.

   Bu nedenle Türk Üniversiteler Birliği bünyesinde yürütülen Orhun Değişim Programı büyük önem taşımaktadır. Programın daha geniş öğrenci ve akademisyen kitlelerine ulaşabilmesi için özel bir fon mekanizması kurulmasına yönelik öneriyi destekliyoruz. Kamu kaynaklarının yanı sıra kalkınma ortaklarının ve özel sektörün de katkı sunabileceği sürdürülebilir bir finansman yapısı, daha fazla öğrenci ve akademisyenin değişim programlarından yararlanmasını sağlayabilir.

   Türk Üniversiteler Birliğinin daha güçlü ve sürekli çalışan kurumsal bir yapıya kavuşması için daimî sekretarya oluşturulması düşüncesini de destekliyoruz. 

Türk dünyasının gençlerinin birbirlerini daha fazla tanımalarını, aynı sınıflarda eğitim görmelerini, aynı laboratuvarlarda araştırma yapmalarını ve ortak projelerde birlikte çalışmalarını geleceğimize yapılan en değerli yatırımlardan biri olarak görüyoruz.

Türk dünyasının bilimsel kapasitesini ortak bir güce dönüştürmek için hangi alanlarda ve nasıl bir iş birliği geliştirmeyi hedefliyorsunuz?

Önümüzdeki dönemde öğrenci hareketliliğinin yanı sıra ortak araştırmaları ve bilimsel üretimi de artırmamız gerekiyor.

Yapay zekâdan siber güvenliğe, biyoteknolojiden enerjiye, tarımdan sağlık bilimlerine, iklim değişikliğinden afet yönetimine kadar ülkelerimizin ortak öncelikleri arasında yer alan pek çok stratejik alan bulunuyor.

   Türk dünyasının üniversiteleri bu alanlarda önemli bir bilimsel kapasiteye sahiptir. Ancak geleceğin dünyasında yalnızca kapasite sahibi olmak yeterli değildir. Üniversitelerimizin birikimini bir araya getirmek, ortak araştırma ağları oluşturmak, araştırmacılarımızı buluşturmak ve bilimsel altyapılarımızı ortak hedefler doğrultusunda kullanmak zorundayız.

   Türk Akademisi ile Yükseköğretim Kurulu arasında imzaladığımız mutabakat zaptını da bu açıdan son derece önemsiyoruz. Bu iş birliğiyle Türk dünyasının üniversiteleri, akademileri ve araştırma kurumları arasında bilgi ve uzmanlık paylaşımını daha sistematik hâle getirmeyi; ortak bilimsel toplantıları, çalıştayları ve akademik faaliyetleri artırmayı amaçlıyoruz.

Geleceğin güçlü Türk dünyası yalnızca ticaret yollarıyla, enerji hatlarıyla veya ulaştırma koridorlarıyla birbirine bağlanan bir coğrafya olmakla yetinmeyecektir. Bunların yanında üniversiteleri, laboratuvarları, araştırmacıları ve öğrencileri arasında güçlü bağlar kurulan, ortak bilimsel üretimin geliştiği büyük bir bilgi coğrafyası olacaktır.

Önerdiğiniz ortak kalite güvencesi, diploma tanıma ve denklik mekanizmaları öğrencilere ve üniversitelere ne sağlayacak? Ortak veri bankası bu yapıyı nasıl destekleyecek?

Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı’nın kalıcı ve güvenilir olmasının temel şartlarından biri de ortak kalite anlayışıdır.

Öğrencilerimizin ülkelerimiz arasında daha rahat hareket edebilmesi, üniversitelerimizin ortak programlar geliştirebilmesi ve akademik kazanımların karşılıklı olarak daha kolay tanınabilmesi için kalite güvencesi, diploma tanıma ve denklik süreçlerinde güçlü bir koordinasyona ihtiyaç vardır.

  Bu nedenle önerdiğimiz Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı Kalite Güvence Ajansı ile diplomaların tanınması ve denkliğinden sorumlu ortak yapı, teknik düzenlemelerin çok ötesinde stratejik öneme sahiptir. Birbirimizin üniversitelerine, diplomalarına ve akademik standartlarına duyduğumuz güven arttıkça öğrenci ve akademisyen hareketliliği kolaylaşacak, ortak programlar ve akademik iş birlikleri gelişecektir.

   Ortak veri bankası ise bu yapının bilgi altyapısını oluşturacaktır. Üniversitelerimizi, programlarımızı, araştırma alanlarımızı, akademik kapasitemizi ve iş birliği imkânlarımızı daha iyi tanımak, doğru ortaklıkları çok daha hızlı kurabilmemizi sağlayacaktır.

Yükseköğretimde yaşanan küresel dönüşüm karşısında Türk dünyasının ortak geleceği için öncelikleriniz nelerdir? Ankara’da gerçekleştirilecek Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi’nin bu hedeflere nasıl katkı sağlamasını bekliyorsunuz?

Bugün dünya yükseköğretimi büyük bir dönüşümden geçiyor. Yapay zekâ, dijitalleşme ve yeni teknolojiler yalnızca meslekleri değil, üniversitelerin eğitim, araştırma ve bilgi üretme biçimlerini de değiştiriyor.

Böyle bir dönemde Türk devletlerinin ayrı ayrı güçlü olması elbette önemlidir. Fakat bilimde ve teknolojide gerçek sıçrama, sahip olduğumuz güçleri bir araya getirdiğimizde mümkün olacaktır.

Türkiye olarak kardeş Türk devletleriyle yükseköğretimde kurduğumuz ilişkileri stratejik bir gelecek meselesi olarak görüyoruz.

Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde Türk dünyasının birlik ve dayanışmasının güçlendirilmesine yönelik ortaya konulan irade, yükseköğretim alanındaki çalışmalarımıza da güçlü bir istikamet kazandırmaktadır.

Önümüzdeki dönemde önceliğimiz, ortak üniversitelerimizi çoğaltmak, çift ve ortak diploma programlarını geliştirmek, öğrenci ve akademisyen hareketliliğini artırmak ve bilim insanlarımızı ortak araştırma projelerinde buluşturmaktır. Kalite güvencesi ve tanınma mekanizmalarını da güçlendirerek Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı’nı işler bir yapıya kavuşturmayı hedefliyoruz.

29-30 Ekim 2026 tarihlerinde Ankara’da, Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilecek Türk Devletleri Teşkilatı 13. Devlet Başkanları Zirvesi’ni bu bakımdan son derece önemli görüyorum. Zirvenin, Türk devletleri arasındaki çok yönlü iş birliğini derinleştirerek ortak geleceğimize ilişkin yeni hedeflerin belirlenmesine katkı sağlayacağına ve bu vizyonun hayata geçirilmesine ivme kazandıracağına yürekten inanıyorum.

   Türk dünyasının geleceği, gençlerimizin geleceğidir. Gençlerimizin geleceği ise nitelikli eğitimden, güçlü üniversitelerden, bilimden, teknolojiden ve birlikte üretme kültüründen geçmektedir.

Bizim hedefimiz, ortak geçmişimizin bize bıraktığı kardeşliği, ortak bilgiye, ortak bilime ve ortak geleceğe dönüştürmektir.

Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı’nı bu nedenle yalnızca bir yükseköğretim projesi olarak değil, ortak insan kaynağımıza, bilimsel rekabet gücümüze ve gelecek nesillerimize yapılmış stratejik bir yatırım olarak görüyoruz.

   Geçmişten aldığımız güçle, geleceği birlikte inşa edeceğiz.