Geçmişten Geleceğe Türk Dünyası: Birlikten Entegrasyona

Geçmişten Geleceğe Türk Dünyası: Birlikten Entegrasyona

 Binali YILDIRIM

Türk Devletleri Teşkilatı
Aksakallar Konseyi Başkanı

 

Türk dünyasını birbirine bağlayan bağlar dün kurulmadı. Biz aynı tarihin, aynı medeniyet havzasının, aynı kültürün ve ortak değerlerin çocuklarıyız. Asırlar boyunca yollarımız zaman zaman ayrılmış olsa da gönüllerimiz hiçbir zaman birbirinden kopmadı.

    Bugün ise önümüzde tarihî bir fırsat bulunmaktadır. Artık yalnızca ortak geçmişimizi hatırlayan değil, ortak geleceğini birlikte inşa eden bir Türk dünyasından söz ediyoruz. Türk Devletleri Teşkilatı'nın son yıllarda kat ettiği mesafe bunun en somut göstergesidir. Kültürden eğitime, ticaretten enerjiye, ulaştırmadan teknolojiye, gençlikten dijitalleşmeye kadar giderek genişleyen iş birliği alanları, Türk dünyasındaki kardeşliğin kurumsal ve stratejik bir ortaklığa dönüşmekte olduğunu göstermektedir.

    İsmail Gaspıralı'nın bir asrı aşan süre önce ortaya koyduğu “Dilde, fikirde, işte birlik” ülküsü bugün yeni bir anlam kazanmıştır. Şimdi vazifemiz gönül birliğimizi; ulaşımda, ticarette, enerjide, teknolojide, dijital altyapıda ve yapay zekâda birlikle tamamlamaktır.

 

Özbekistan'ın dönüşümü

Türk dünyasına güç kattı

 

Bu büyük yürüyüş içerisinde kardeş Özbekistan'ın son on yılda ortaya koyduğu değişim ayrıca üzerinde durulması gereken bir başarı hikâyesidir. Cumhurbaşkanı Sayın Şevket Mirziyoyev'in liderliğinde Özbekistan; dünyaya daha fazla açılan, ekonomisini büyüten, komşularıyla ilişkilerini geliştiren, bölgesel iş birliğini güçlendiren ve Türk dünyası içerisindeki yerini giderek tahkim eden yeni bir döneme girmiştir.

   Özbekistan'ın 2019 yılında Türk Konseyi'ne tam üye olması da bu bakımdan tarihî bir dönüm noktasıdır. Aradan geçen kısa süre içerisinde Özbekistan, teşkilatımızın yalnızca önemli bir üyesi değil; yeni fikirler ortaya koyan, somut projeler geliştiren ve Türk dünyasının geleceğine ilişkin tartışmalara yön veren güçlü aktörlerinden biri hâline gelmiştir.

Sayın Şevket Mirziyoyev'in Türk dünyasının birlik ve beraberliğine gösterdiği hassasiyeti, Türk Devletleri Teşkilatı'nın güçlenmesi yönündeki güçlü iradesini ve Aksakallar Konseyimizin çalışmalarına verdiği kıymetli desteği yakından görüyor ve bundan büyük memnuniyet duyuyoruz.

   Aksakallar Konseyimizin çalışmalarına gösterdikleri yakın ilgi ve destek bizler için ayrıca değerlidir.

Türk dünyasının bütünleşmesi ancak devlet başkanlarımızın güçlü siyasi iradesi ve kurumlarımızın bu iradeyi somut projelere dönüştürmesiyle mümkün olacaktır. Bugün Özbekistan'ın ve Sayın Şevket Mirziyoyev'in ortaya koyduğu yaklaşım, bu iradenin önemli örneklerinden biridir.

 

İpek Yolu'ndan Dijital Türk Koridoru'na

 

Türk dünyasının geleceğini konuşurken artık yalnız bugünün meselelerine değil, dünyanın hangi istikamete gittiğine de bakmak zorundayız. 15 Mayıs 2026 tarihinde Türkistan'da gerçekleştirilen Türk Devletleri Teşkilatı Gayriresmî Zirvesi'nin “Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma” temasıyla toplanmasını bu nedenle son derece kıymetli buluyorum.

Sayın Şevket Mirziyoyev'in bu zirvede ortaya koyduğu teklifler ise önümüzdeki dönemde Türk dünyasının dijital entegrasyonunun nasıl şekillenebileceğine ilişkin önemli bir perspektif sunmaktadır.

   Sayın Şevket Mirziyoyev; TDT bünyesinde yapay zekâ alanında stratejik iş birliği ağı kurulmasını, Bölgesel veri alışverişini sağlayacak “Dijital Türk Koridoru” konseptinin geliştirilmesini, Ortak tarihî ve kültürel kaynaklarımızın tek bir büyük veri platformunda bir araya getirilmesini, Ulaştırma ve gümrük süreçlerinin daha ileri düzeyde dijitalleştirilmesinive Türk dünyasının siber güvenliğini güçlendirmek amacıyla Türk Siber Güvenlik ve Dijital Altyapı Koruma İttifakı kurulmasını teklif etmiştir.

   Bunlar birbirinden bağımsız fikirler değildir. Aksine, önümüzde şekillenmekte olan yeni bir Türk dünyası mimarisinin birbirini tamamlayan parçalarıdır. Yüzyıllar önce İpek Yolu üzerinde kervanlar malları, fikirleri ve kültürleri taşıyordu.

Bugün Orta Koridor'da trenler ve tırlar yük taşıyor. Yarın ise aynı coğrafyanın fiber hatlarında veri, bilgi ve yapay zekâ taşınacaktır. Bu nedenle Türk dünyasının yeni İpek Yolu hem fiziki hem de dijital olmak zorundadır.

Yollarımızı birbirine bağladık. Ticaretimizi birbirine bağlıyoruz. Şimdi verimizi, dijital altyapımızı ve yapay zekâ kapasitemizi birbirine bağlamanın zamanıdır.

Yapay zekâ çağında Türk Dünyasının Dili

 

Burada üzerinde özellikle durmamız gereken başka bir mesele daha vardır. Yapay zekâ yalnızca teknolojik bir dönüşüm değildir. Aynı zamanda dil, kültür, bilgi ve medeniyet meselesidir. Bugün büyük dil modelleri; bilgi üretiminden eğitime, ekonomiden kamu hizmetlerine kadar hayatın hemen her alanını dönüştürmeye başlamıştır.

Türk dünyasının bu büyük dönüşümün yalnızca kullanıcısı olması düşünülemez. Türkiye'den Azerbaycan'a, Kazakistan'dan Kırgızistan'a, Özbekistan'dan Türkmenistan'a uzanan büyük dil ve kültür havzamızın; sözlüklerini, edebî eserlerini, tarihî metinlerini, akademik birikimini ve güncel dil hazinesini dijital dünyaya güçlü biçimde aktarmamız gerekmektedir.

   Aksakallar Konseyi olarak biz de bu ihtiyacı görerek Türk dillerini kapsayacak Büyük Dil Modelleri konusunda çalışmalara başladık. Buradaki hedefimiz yalnızca teknolojik bir ürün ortaya çıkarmak değildir.

Türk dünyasının ortak dil hazinesini, tarihini, kültürünü ve bilgi birikimini yapay zekâ çağında yaşatacak; Türk dilleri arasındaki yakınlığı dijital dünyada daha da güçlendirecek bir altyapının oluşmasına katkı sağlamaktır.

Ortak alfabe yönünde attığımız tarihî adımların ortak dijital dil altyapısıyla tamamlanmasını son derece önemli görüyoruz.

Türk dillerini anlayan, Türk dünyasının tarihini ve kültürünü bilen, ülkelerimiz arasındaki dil farklılıklarını bir engel olmaktan çıkarıp zenginliğe dönüştüren büyük dil modellerinin geliştirilmesi, önümüzdeki dönemin stratejik meselelerinden biri olacaktır.

   Aksakallar Konseyimizin başlattığı bu çalışma aynı zamanda Sayın Şevket Mirziyoyev'in Türkistan Zirvesi'nde ortaya koyduğu yapay zekâ alanında stratejik iş birliği, ortak veri altyapısı ve Dijital Türk Koridoru yaklaşımıyla birbirini tamamlayan bir mahiyet taşımaktadır. Çünkü dilimizi geleceğin teknolojilerine taşıyamazsak, kültürümüzü de gelecek nesillere istediğimiz güçte taşıyamayız.

   Türk dünyası yapay zekâ çağında yalnızca teknolojiyi kullanan değil; kendi dilini, kültürünü, tarihini ve bilgi birikimini geleceğin teknolojilerine taşıyan bir medeniyet havzası olmak zorundadır. Aksakalların görevi geleceğe de yol göstermektir

Türk kültüründe aksakal yalnızca yaşı ilerlemiş insan demek değildir.

   Aksakal; tecrübedir, hafızadır, istişaredir, zor zamanlarda yol gösteren akıldır. Türk Devletleri Teşkilatı Aksakallar Konseyi'ni de bu anlayış içerisinde değerlendiriyoruz. Bizim görevimiz yalnız geçmişimizi anlatmak değildir.

Geçmişten aldığımız tecrübeyle geleceğin yolunu açmaktır. Bu nedenle Aksakallar Konseyi olarak devlet başkanlarımızın ortaya koyduğu vizyonun desteklenmesine, ülkelerimiz arasındaki kardeşliğin daha da güçlendirilmesine, gençlerimizin birbirlerini daha iyi tanımasına, ortak tarih ve kültür bilincinin geliştirilmesine ve Türk dünyasının geleceğine ilişkin yeni fikirlerin hayata geçirilmesine önem veriyoruz.

Büyük Dil Modelleri konusunda başlattığımız çalışma da bu anlayışın bir sonucudur.

Aksakallık geçmiş ile gelecek arasında köprü kurmayı gerektirir. Bir tarafta binlerce yıllık tarihimiz, kültürümüz ve medeniyet birikimimiz; diğer tarafta ise gençlerimiz, teknoloji, dijitalleşme ve yapay zekâ bulunmaktadır.

Bizim vazifemiz bu iki dünyayı birbirine bağlamaktır.

   Çünkü bizden sonraki nesillere bırakacağımız en büyük miras yalnızca şanlı bir geçmişin hatırası değil, birlik içerisinde hareket edebilen güçlü bir Türk dünyasıdır.

 

Birlikten Entegrasyona

 

Bugün geldiğimiz noktada artık Türk dünyasının varlığını veya birlik arzusunu ispat etmeye ihtiyacımız yoktur.

Bundan sonraki mesele, bu birliği somutlaştırmaktır.

Daha fazla ticaret yapmalıyız.

Ulaşım ağlarımızı birbirine bağlamalıyız.

Enerji iş birliğimizi geliştirmeliyiz.

Gençlerimizi, üniversitelerimizi ve bilim insanlarımızı daha fazla buluşturmalıyız.

Ortak kültürümüzü ve dilimizi geleceğin teknolojilerine taşımalıyız.

Veri merkezlerimizi, dijital platformlarımızı ve yapay zekâ kapasitemizi birbirine bağlamalıyız.

Kısacası, gönül coğrafyamızı aynı zamanda bir iş birliği, üretim, teknoloji ve refah coğrafyasına dönüştürmeliyiz.

Önümüzdeki Ankara Zirvesi'nin de Türk dünyasının bu büyük yürüyüşünde yeni bir kilometre taşı olacağına inanıyorum.

Sayın Şevket Mirziyoyev'in Türkistan Zirvesi'nde ifade ettiği üzere, Türk dünyasının entegrasyonu kardeş halklarımızın kaderini doğrudan ilgilendiren uzun vadeli stratejik bir meseledir.

Bizlere düşen, atalarımızdan devraldığımız kardeşliği gelecek nesillere daha güçlü teslim etmektir.

Kökümüz bir, gönlümüz bir, istikbalimiz birdir.

Şimdi bu ortak istikbali birlikte inşa etme zamanıdır.