Türk Dünyası: Dünya Ekonomisinde Yükselen Bir Aktör

Türk Dünyası: Dünya Ekonomisinde Yükselen Bir Aktör

 

Prof.Dr.Ömer Bolat 

T.C. Ticaret Bakanı

Bu yılın 29-30 Ekim tarihlerinde, Cumhuriyetimizin 103. yıl dönümünün coşkusuyla birlikte başkentimiz Ankara tarihî bir buluşmaya ev sahipliği yapacak. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde toplanacak Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) 13. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nde, Teşkilatın dönem başkanlığı can Azerbaycan’dan ülkemize geçecektir. Bu devir teslim, yalnızca protokole ilişkin bir el değiştirme değildir; Türk dünyasının kardeşlik hukukunu kurumsal bir ortaklığa, gönül birliğini müşterek bir ekonomik gövdeye dönüştürme yolundaki kararlılığımızın nişanesidir.

 

Dünya Ekonomisinde Yükselen Bir Aktör

2009 yılında imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile kurulan Teşkilat; bugün Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkiye’yi üye, Macaristan, Türkmenistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Ekonomik İşbirliği Teşkilatı’nı gözlemci olarak bünyesinde toplayan, sekretaryası İstanbul’da bulunan güçlü bir çatıya dönüşmüştür.

   Bu çatı altında buluşan kardeş coğrafyamız, artık dünya ekonomisinin göz ardı edilemeyecek bir aktörüdür. 175 milyonun üzerindeki nüfusu ve yaklaşık 1,9 trilyon dolarlık gayrisafi yurt içi hasılasıyla Teşkilat üyeleri, küresel değer zincirlerinin merkezinde yer almaktadır. 2025 yılında üye ve gözlemci ülkelerin toplam ihracatı yaklaşık 575 milyar dolara, ithalatı ise 653 milyar dolara ulaşmış; Teşkilat genelinde ortalama büyüme oranı yüzde 4,4 olarak gerçekleşmiştir.

 

Ticaret ve Yatırımda Somut Kazanımlar

 

Türk devletleriyle yürüttüğümüz çalışmaların en somut karşılığı, ticaret rakamlarındaki istikrarlı yükseliştir. 2002 yılında Teşkilat üyeleriyle dış ticaret hacmimiz yalnızca 871 milyon dolar iken, 2025 sonunda yaklaşık 20 kat artışla 16,9 milyar dolara ulaşmıştır. Geçen yıl Türk dünyasındaki en büyük ticaret ortağımız 7,8 milyar dolarla Kazakistan olmuş; onu 4,3 milyar dolarla Azerbaycan, 3,1 milyar dolarla Özbekistan ve 1,6 milyar dolarla Kırgızistan izlemiştir.

   Devlet başkanlarının ortaya koyduğu vizyon doğrultusunda, Azerbaycan ve Kazakistan ile ticaret hacmimizi 15’er milyar dolara, Özbekistan ve Kırgızistan ile de 5’ermilyar dolara çıkarmayı hedefliyoruz. Bu hedefler hayalperestlik değil imzaladığımız anlaşmalar, Karma Ekonomik Komisyon eylem planları, kurduğumuz mekanizmalar ve iş dünyamızın azmiyle desteklenen gerçekçi taahhütlerdir.

Kardeşliğimiz, karşılıklı yatırımlarla kalıcı bir mahiyet kazanmaktadır. Bugün ülkemizin, Teşkilatın üye ve gözlemci devletlerindeki toplam yatırımları yaklaşık 33 milyar dolara ulaşmış; bu kardeş ülkelerin ülkemizdeki yatırımları ise 22 milyar dolar seviyesini bulmuştur.

   Türk müteahhitlik firmaları da kardeş coğrafyamızın yükselen siluetini inşa etmektedir. Firmalarımız, bugüne kadar Türkmenistan’da 55 milyar dolara yaklaşan 1.101, Kazakistan’da 30 milyar dolar değerinde 547, Azerbaycan’da 23 milyar dolar değerinde 586 ve Özbekistan’da 9 milyar doları aşan 325 projeyi hayata geçirmiştir. Böylelikle TDT üyesi ve gözlemci ülkelerde bugüne kadar gerçekleştirdiğimiz müteahhitlik hizmetlerinin değeri 122 milyar dolara ulaşmıştır. Bu tablo, kardeşliğin ve gönül köprülerinin somut ifadesidir.

 

Güçlü Bir Kurumsal ve Hukuki Zemin

 

Ticaretin sürdürülebilir biçimde büyümesi; fiziki bağlantılar kadar öngörülebilir kurallara, hızlı gümrük süreçlerine ve uyumlu dijital altyapılara bağlıdır. Bu anlayışla Bakanlığımız, dijital ekonomi, hizmetler ve yatırımlar, ticaretin kolaylaştırılması ve gümrük iş birliğini TDTticari ve ekonomik gündeminin temel sütunları olarak ele almakta ve son yıllarda bu alanlarda somut adımlar atmaktadır.

   Bu adımların en önemlisi, müzakerelerini Bakanlığımızın yürüttüğü TDT çatısı altında imzalanan Dijital Ekonomi Ortaklık Anlaşması(DEPA)’dır. 6 Kasım 2024’te Bişkek’teki 11. Zirve’de imzalanan ve Teşkilat platformundaki ticari alanda ilk bağlayıcı anlaşma olan DEPA; kâğıtsız ticaret, e-faturalandırma, hızlı teslimat hizmetleri, elektronik ödemeler ve güçlü bir anlaşmazlıkların halli mekanizmasını içermektedir. Anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun, 11 Haziran 2026’da TBMM Genel Kurulunda kabul edilmiştir. Taslağı yine Bakanlığımızca hazırlanan ve müzakerelerine bu yıl başladığımız Sürdürülebilir Kalkınma için Hizmetler ve Yatırımların Kolaylaştırılması Anlaşması (SIFA) ise hizmet ticaretini ve yatırım ortamını güçlendirecektir.

   Türk dünyasının ekonomik entegrasyonunda bağlantısallık stratejik öneme sahiptir. Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru, yalnızca bir transit hattı değil; üretimi, yatırımı, lojistiği, finansı ve hizmetleri birbirine bağlayabilecek bir kalkınma omurgasıdır. Dünya Bankası’nın çalışmalarına göre doğru yatırımlar ve verimlilik önlemleriyle koridordaki seyahat süreleri 2030’a kadar yarıya inebilir, ticaret akımları üç katına çıkabilir. Bunun için demiryolu ve liman yatırımlarının yanı sıra koordinasyon, lojistik ve dijitalleşme belirleyici olacaktır.

   Bu doğrultuda, gümrük ve ticaretin kolaylaştırılması alanında da önemli mesafe kat edilmiştir. 11 Kasım 2022’deki Semerkant Zirvesi’nde kabul edilen Ticaretin Kolaylaştırılması Stratejisi Belgesi ile TDT Ticaretin Kolaylaştırılması Komitesi kurulmuştur. Yine Semerkant’ta imzalanan ve 29 Kasım 2024’te yürürlüğe giren Basitleştirilmiş Gümrük Koridoru Anlaşması ile gümrük süreçlerinin sadeleştirilmesi, dijital bilgi değişiminin geliştirilmesi ve transit sürelerin kısaltılması hedeflenmiştir. 2025 ve 2026’daki teknik toplantılarda e-TIR, e-CMR, Tek Pencere ve elektronik veri değişimi gibi araçlarla pilot uygulamalarda ilerleme sağlanmıştır. 20 Şubat 2026’da Türkistan’da yapılan 14. Ticaret ve Ekonomiden Sorumlu Bakanlar Toplantısı’nda ise ekonomi, ticaret, yatırım ve finans alanlarını kapsayan İşbirliği Yol Haritası ile Ticarette Ortaklık Mutabakat Zaptı kabul edilmiş, TDT Trade Nexus Forum kavram belgesi onaylanmıştır.

   Bu yapının finansman ve iş dünyası ayağı da güçlenmektedir. Sekretaryasını TOBB’un yürüttüğü Türk Ticaret ve Sanayi Odaları Birliği (TTSO) ile Dünya Türk İş Konseyi, entegrasyonun tabana yayılmasında kritik rol üstlenmektedir. Merkezi İstanbul’da bulunan Türk Yatırım Fonu’nun kayıtlı sermayesi ise, Macaristan’ın katılımıyla yüzde 20 artırılarak 600 milyon dolara çıkarılmıştır. Fon, özellikle KOBİ’lerin ve altyapı projelerinin finansmanında yeni bir dönemin kapısını aralamaktadır.

 

Dijital ve Yeşil Ticaret

 

15 Mayıs 2026’da Türkistan’da “Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma” temasıyla toplanan TDT Gayriresmî Zirvesi ile önümüzdeki dönemde TDT gündeminde yer alacak önemli bir hususu ortaya koymuştur.Yeşil dönüşüm de bu vizyonun ayrılmaz bir parçasıdır. Azerbaycan’ın ev sahipliğinde 2024 yılında düzenlenen COP29 Konferansıkapsamında imzalanan Bakü Bakanlar Bildirisi ile TDT Ticaret Bakanları imzası ile TDT İklim, İnovasyon, Yeşil Ekonomi ve Ticaret Ortaklığı'nı (CIGET) kurduk.

   Ayrıca, Bakanlığımızca hazırlanan “Türk Ekonomileri 2025 Yılı Raporu”, “Yeşil Ekonomiye Geçiş” temasıyla çevre dostu üretim ve ticareti, yeşil enerjiyi, döngüsel ekonomiyi ve Türk dünyasının küresel değer zincirlerindeki rekabet gücünü birlikte ele almaktadır. Bu yaklaşımın, Türk Yatırım Fonu, TOBB ve gelişmekte olan yeşil finans mekanizmalarıyla birlikte özel sektör yatırımlarını harekete geçirecek bir ekosistem oluşturacağına inanıyoruz.

   Bu minvalde, dijital dönüşüm, inovasyon, yapay zekâ, bağlantısallık ve sürdürülebilir kalkınma artık birbirinden bağımsız başlıklar değildir. Türk dünyasının yeni nesil rekabet gücü, bu alanları ortak standartlar ve ortak projeler etrafında buluşturabilmesine bağlıdır.

 

Ankara Zirvesi ve Dönem Başkanlığı Vizyonumuz

Türk Dünyası 2040 Vizyonu ve 2022-2026 Stratejisi ışığında Ankara Zirvesi bir dönüm noktası olacaktır. Türk dünyasının ekonomik gündemini “daha çok ticaret” hedefinin ötesine taşımalıyız. Vizyonumuz; ticaret engellerinin azaltıldığı, gümrüklerin dijitalleştiği, yatırımların kolaylaştırılarak güven içinde hareket ettiği, KOBİ’lerin e-ihracatla yeni pazarlara eriştiği ve Orta Koridor’un yüksek katma değerli üretim ağlarını birbirine bağladığı bir ekonomik ekosistemdir.

   Dönem başkanlığını devralacak ülkemiz; ticaret hacminin artırılmasından tarife dışı engellerin kaldırılmasına, kesintisiz çok modlu bağlantısallıktan enerji ortaklığına, dijital ve yeşil dönüşümden turizm ve hizmet yatırımlarına kadar her alanda kardeş devletlerimizle omuz omuza yürüyecektir. Ticaret Bakanlığı olarak ticaretin kolaylaştırılması, dijital ekonomi kurallarının uyumlaştırılması, hizmetler ve yatırımların önündeki engellerin azaltılması ve özel sektörlerimiz arasında daha güçlü bağlar kurulması için çalışmalarımızı kararlılıkla sürdüreceğiz.